Przejdź do głównej treści

Widok zawartości stron Widok zawartości stron

Katedra Współczesnych Praktyk Kulturowych

Kierownik Katedry
Prof. dr hab. Dariusz Czaja

Pracownicy
Dr hab. Patrycja Trzeszczyńska, prof. UJ
Dr hab. Anna Niedźwiedź, prof. UJ
Dr Łukasz Sochacki
Dr Małgorzata Roeske

Opis działalności

Katedra powstała na bazie wcześniej istniejącego Zakładu Teorii i Antropologii Kultury UJ i twórczo kontynuuje jego problematykę i osiągnięcia badawcze. Mimo szerokiego spektrum tematycznego (badania nad literaturą, animal studies, problematyka diaspory ukraińskiej czy studia afrykańskie), mimo różnorodności metodologicznej i odmienności temperamentów badawczych, osoby wchodzące w skład katedry mieszczą się w szerokim zakresie tego, co zwykło nazywać się może niezbyt precyzyjnie, ale zrozumiale: antropologią współczesności. Mówiąc najkrócej: oznacza to odejście od klasycznego (ludoznawczego) modelu etnografii realizowanego po II wojnie w ramach uniwersyteckich studiów etnograficznych. W tym geście nie chodzi, rzecz jasna, o jałowe porzucenie tradycyjnej problematyki etnograficznej, ale o poszerzenie jej o nowe pola i obszary badawcze, które wcześniej nie wchodziły w orbitę zainteresowań etnografów/etnologów/antropologów. Chodzi także o zastąpienie klasycznego kwestionariusza etnograficznego szerszą problematyką antropologiczną, w ramach której mieszczą się, przykładowo, badania nad religijnością, mitologizacją nauki, pamięcią i tożsamością kulturową, obrazem filmowym czy skomplikowane relacje ludzie-zwierzęta. Wyróżnikiem badaczy wchodzących w skład katedry jest nie tylko silne uwrażliwienie na fenomeny kultury współczesnej (w najszerszym możliwym zakresie: od języka i obrzędu, po obraz i dźwięk), ale przede wszystkim znakomita orientacja metodologiczna w odniesieniu nie tylko do uprawianej przez nas dyscypliny, ale także wiedza o przemianach metodologicznych (pojęciowych, językowych), które zachodzą we współczesnej humanistyce.

Wyrazem takiego pojmowania i uprawiania antropologii jest szereg inicjatyw podejmowanych przez członków naszego zespołu. Wymieńmy kilka z tych o największej wadze badawczej, dydaktycznej i medialnej.

Pracownicy Katedry zainicjowali w IEiAK nowe kursy z zakresu antropologii wizualnej i obrazu, antropologii religii, studiów afrykańskich, które zostały świetnie przyjęte przez studentów. W ramach zajęć ze studentami zrealizowano liczne wyprawy badawcze w Polsce oraz zagranicą (Londyn, wyjazd poświęcony wieloreligijnym obliczom globalnego miasta w kontekście wieloetnicznych migracji), a także badania stacjonarne w Krakowie, często połączone z nowatorskim podejściem do etnograficznych metod terenowych (Lotna Grupa Etnograficzna działająca jako grupa badawcza podczas Światowych Dni Młodzieży w Krakowie 2016 r. oraz Festiwalu Kultury Żydowskiej w 2017 r.). Przez wiele lat, najpierw Zakład Teorii i Antropologii Kultury, a później katedra organizowała otwarte seminaria antropologiczne, których tematami były zjawiska i problemy nie znajdujące miejsca w rutynowych kursach instytutu (m. in. Metropolia, czy Aktualność Greków), a ich prelegentami byli profesorzy należący do czołówki nie tylko polskiej humanistyki (m. in. prof. prof. A. Bielik-Robson, Marek Węcowski, Ireneusz Kania). Niektórzy pracownicy Katedry uczestniczą także w przygotowaniu merytorycznym i logistycznym Zakopiańskich Spotkań Antropologicznych, organizowanych corocznie od lat 10 w zakopiańskim Muzeum Tatrzańskim – we współpracy z kwartalnikiem „Konteksty” i naszą jednostką uniwersytecką.

Na uwagę zasługuje też silna i długotrwała współpraca katedry z mediami („Tygodnik Powszechny”, „Gazeta Wyborcza”, Radio TOK FM, Radio Kraków i inne), działalność wystawiennicza (m.in. w MEK, współpraca przy wystawach w Muzeum Narodowym, Muzeum Tatrzańskim). Przedstawiciele naszej katedry byli także konsultantami filmów dokumentalnych i etnograficznych a także ich współtwórcami. Na osobną uwagę zasługuje współpraca zagraniczna (wykłady prowadzone na uczelniach zagranicznych, amerykańskich i europejskich, m. in. Rochester, Buffalo, Trondheim). W ostatnim czasie katedra zorganizowała także międzynarodową (polsko-włoską) konferencję w wersji on-line, wokół twórczości wybitnego włoskiego pisarza i humanisty Roberta Calasso.

Prof. dr hab. Dariusz Czaja, zajmuje się zjawiskami szeroko rozumianej antropologii współczesności. Stara się łączyć perspektywę antropologiczną z myślą filozoficzną i teologiczną. W swoich pracach zajmował się hermeneutycznymi analizami filmu, fotografii i literatury, traktując te dziedziny jako szczególnego rodzaju źródła antropologiczne. Oprócz wykładów na swojej macierzystej uczelni prowadził również wykłady na uniwersytetach zagranicznych (Praga, Lwów, Trondheim). Autor 10 książek autorskich, 5 tomów zbiorowych i ponad stu artykułów w pismach polskich i zagranicznych. Jego książki uzyskiwały prestiżowe nagrody (m.in. Warszawska Premiera Literacka, nagroda TVP Kultura, nominacje do Nagrody Nike). Od ćwierćwiecza jest także redaktorem kwartalnika antropologicznego „Konteksty”, wydawanego przez Instytut Sztuki Polskiej Akademii Nauk, gdzie inicjował szereg numerów monograficznych. Stale współpracuje z wieloma ośrodkami uniwersyteckimi w Polsce (m. in. ASP Gdańsk, Akademia Muzyczna Katowice, kulturoznawstwo na Uniwersytecie Wrocławskim) a także z Muzeum Tatrzańskim w Zakopanem.

Dr hab. Patrycja Trzeszczyńska, prof. UJ, zajmuje się migracjami, uchodźstwem i diasporami. Do jej zainteresowań naukowych należą także pamięć, dziedzictwo, kwestie kobiet i płci kulturowej. Kieruje zespołowym grantem NCN pt. „Procesy diasporotwórcze na przykładzie społeczności ukraińskich w Polsce. Studium antropologiczne”. Jest stypendystką University of Toronto i University of Alberta. Laureatka programu “Mobilność Plus” oraz stypendium dla wybitnych młodych naukowców MNiSW. Otrzymała nagrodę „Badanie antropologiczne roku” Sekcji Antropologii Społecznej Polskiego Towarzystwa Socjologicznego (2019) oraz wyróżnienie "Najlepsza książka o pamięci" Polish Memory Studies Group (2020) za monografię Diaspora – pamięć – miejsca. Badania terenowe prowadzi w Polsce, Ukrainie i Kanadzie. Jest członkinią Canadian Association of Slavists oraz stałą współpracowniczką krakowskiego Obserwatorium Wielokulturowości i Migracji.

Dr hab. Anna Niedźwiedź, prof. UJ, badania etnograficzne prowadzi przede wszystkim w Polsce oraz w Ghanie (z uwzględnieniem szerszych kontekstów Europy Środkowo-Wschodniej oraz Afryki Zachodniej). Podstawowy nurt jej zainteresowań obejmuje zagadnienia związane z antropologią religii, a także z antropologią przestrzeni i ruchu, badaniami nad wizualnością oraz zmysłami i nową materialnością. Dodatkowo, od kilku lat pracuje w nurcie krytycznych studiów nad dziedzictwem, w sposób szczególny analizując wyobrażenia oraz dyskursy dotyczące kategorii „dziedzictwa religijnego”. Na UJ jest zaangażowana w prace obszaru „dziedzictwo kulturowe” w ramach sieci UNA EUROPA. Obecnie realizuje też grant NCN dotyczący pozycji i pozycjonowania się kobiet w kontekście chrześcijaństwa afrykańskiego.

Dr Łukasz Sochacki interesuje się teorią mitu i symbolu, metodologią humanistyki (przede wszystkim teorią interpretacji i metodyką badań etnograficznych), pograniczami sztuki i nauki, religijności, a także antropologią dźwięku. Badania terenowe prowadzi w Małopolsce (Kraków oraz w polskich Karpatach) i w południowych Włoszech. Prowadzi kursy wprowadzające z antropologii kulturowej, metod badań etnograficznych i fenomenów kultury współczesnej. Współpracuje z Wydziałem Rzeźby Akademii Sztuk Pięknych w Krakowie prowadząc kursy związane z teoretycznym kształceniem rzeźbiarzy i seminaria magisterskie. Członek Komisji Etnograficznej Polskiej Akademii Umiejętności w Krakowie, Polskiego Towarzystwa Ludoznawczego i Polskiego Instytut Antropologii. Z jego inicjatywy uruchomiony został cyklprojektów z antropologii dźwięków pt. „Fonoteka Etnograficzna” dostępne w witrynie https://fonoteka.etnologia.uj.edu.pl, a także cykl konferencji „Krakowska Konferencja Etnograficzna. Metodologie, praktyki, teorie” (wraz z dr hab. P. Trzeszczyńską) oraz cykl warsztatów badawczych dla studentów „Bystrzańskie Warsztaty Antropologiczne” i „Warsztaty Antropologiczne”.

Dr Małgorzata Roeske - jej zainteresowania badawcze dotyczą obecnie human-animal studies i bioetyki, wcześniej zajmowała się antropologią przestrzeni i antropologią nowych mediów. W instytucie prowadzi kursy: antropologia przestrzeni, krytyczna analiza dyskursu. Jest także redaktorką naczelną czasopisma antropologicznego "Barbarzyńca". Kilka lat temu opublikowała monografię: Piwnica bliżej śmierci, strych bliżej nieba. Etnografia ukrytych przestrzeni domu.