Ćwiczenia terenowe

Warunkiem uczestnictwa w ćwiczeniach terenowych jest zaliczenie kursów "Metody badań etnograficznych" oraz "Technologie informacyjne".

Instytut pokrywa koszty dojazdu i powrotu na ćwiczenia, koszty noclegu oraz koszty dojazdów lokalnych (jeśli zostały uwzględnione przez prowadzących).

Pierwszy rok

Tytuł: Popegeerowski krajobraz Dolnego Śląska 
Prowadząca: dr Katarzyna Maniak
Miejsce: wybrana miejscowość na Dolnym Śląsku: Siedlęcin lub Wleń
Termin: I połowa maja 2021
Terminy spotkań organizacyjnych przygotowujących do badań: kwiecień 2021

Państwowe gospodarstwa rolne (PGR), stanowiły szczególną formę państwowej, socjalistycznej własności ziemskiej. Wielkoobszarowe gospodarstwa rolne zakładano w Polsce od 1949 roku, najczęściej w przejętych przez administrację państwową majątkach ziemskich i na tzw. Ziemiach Odzyskanych (tereny zachodnie i północe współczesnej Polski, włączone w jej granicy po II wojnie światowej). Sposób ich funkcjonowania określała m.in. zespołowa organizacja produkcji rolnej, a także towarzysząca jej infrastruktura kulturalno-socjalna (domy kultury, świetlice, szkoły, ośrodki zdrowia, zabudowa mieszkalna, itd.). Na początku lat 90. XX wieku, wraz z transformacją ustrojową rozpoczęto proces likwidacji PGR-ów, który zakończył się w 1995 roku.  
Przedmiotem ćwiczeń terenowych będzie popegeerowski krajobraz miejscowości Dolnego Śląska. Szereg pytań poświęconych tej tematyce otworzy kwestia miejsca PGR na (mentalnej) mapie miejscowości oraz w biografiach jej mieszkańców. Zagadnienia badawcze obejmą między innymi następujące pytania: w jaki sposób fakt powstania, a także likwidacji gospodarstw wpłynął na lokalny obraz świata, współczesną rzeczywistość społeczną i kulturową? Jakie strategie przetrwania i adaptacji do nowej, potransformacyjnej rzeczywistości odnajdziemy wśród byłych pracowników? Jak wygląda współczesny stan gospodarstw i sposób ich ewentualnego zagospodarowania?

**

Tytuł: Badania etnograficzne w Wieliczce
Prowadzący: dr Jerzy Baradziej
Miejsce: Wieliczka
Termin badań terenowych: I połowa maja 2021

W ramach ćwiczeń terenowych mogą być realizowane dwa tematy: Wieliczka – mały Kraków albo Żydzi wieliccy w pamięci Wieliczan.

**

Tytuł: Procesy konstruowania pamięci i dziedzictwa w ramach Festiwalu Kultury Żydowskiej w Krakowie
Prowadząca: mgr Kaja Kajder
Miejsce: Kraków 
Termin: przełom czerwca/lipca 2021

Pierwszy Festiwal Kultury Żydowskiej w Krakowie miał miejsce w 1988 roku, w ciągu minionych dekad stał się jednym z najbardziej popularnych i znaczących festiwali poświęconych tej tematyce w Europie. W roku 2021, jak zapowiedzieli organizatorzy, planowana jest jubileuszowa edycja, podczas której podsumowane zostanie ostatnie trzydzieści lat jego działalności (30. FKŻ przypadał na 2020 r., jednak ze względu na pandemię wiele wydarzeń zostało przeniesionych na rok następny). W ramach tegorocznych ćwiczeń terenowych studenci skupią uwagę na perspektywie uczestników festiwalu: w jaki sposób partycypują oni w wydarzeniach? Jak ich doświadczają? W jaki sposób wpływa to na postrzeganie przez nich żydowskiej historii i kultury? Uczestnicy ćwiczeń, biorąc udział w wydarzeniach oraz prowadząc rozmowy z gośćmi festiwalu, będą mieli okazję przyjrzeć się indywidualnej recepcji takich zjawisk jak spacery, warsztaty, czy koncerty dedykowane historii i kulturze żydowskiej. Za pomocą właściwych dla antropologii narzędzi – obserwacji uczestniczącej i pogłębionych wywiadów etnograficznych – dokonają antropologicznego opisu ucieleśnionych praktyk w przestrzeni krakowskiego Kazimierza. Posługując się przy tym teoriami z zakresu krytycznych badań nad dziedzictwem oraz teoriami pamięci, będą mieli możliwość zapoznania się z rolą Festiwalu Kultury Żydowskiej w procesach kształtowania współczesnego dziedzictwa żydowskiego w Polsce, a także wytwarzania wyobrażeń na temat przeszłości żydowskich mieszkańców Krakowa

Drugi rok

Tytuł: „Zbuntowane” miejskie obywatelstwo 
Prowadząca: dr Magdalena Sztandara, prof. Ildiko Erdei 
Miejsce: Belgrad 
Termin: I połowa maja 2021

Propozycja wspólnych praktyk terenowych: Instytut Etnologii i Antropologii Kulturowej UJ i Odeljenje za etnologiju i antropologiju Univerziteta u Beogradu 
Warunek: konieczna znajomość języka angielskiego  
Optymistycznie, można założyć, że zmieniające się konteksty ekonomiczne, polityczne i społeczno-kulturowe otwierają nowe możliwości dla miejskich polityk. Co się jednak dzieje, kiedy obywatele zaczynają w codziennym doświadczeniu odczuwać konsekwencje zaniedbań w kształtowaniu spójnych miejskich polityk i planów zrównoważonego rozwoju miast? Kiedy bezmyślna eksploatacja kapitału, realizacja krótkoterminowych interesów lokalnych oficjeli ogranicza ich podmiotowość i odbiera prawo do traktowania miasta jako wspólnego efektu (zbiorowego produktu społecznego i materialnego)? Niezadowolenie, niepewność i brak sprawczości, generuje domaganie się praw i powstanie nowych form „zbuntowanego” miejskiego obywatelstwa, w ramach którego krytykowane jest odpolitycznienie miast i hegemonia neoliberalnego i autorytarnego kapitalizmu. Niezadowolenie, niepewność i brak sprawczości, dotyczą przecież przestrzeni, z którą mieszkający w niej mogą się identyfikować w celu wspólnego działania na rzecz uzyskania praw do udziału w jej aktywnym tworzeniu. Prawo do miasta staje się więc nie tyle żądaniem, co obywatelskim roszczeniem. Czy rzeczywiście jesteśmy więc świadkami wyłaniania się obywatelstwa miejskiego? Obywatelstwa, w ramach którego tworzenie miasta jest kontekstem i treścią przynależności oraz sumą działań mieszkańców, którzy jako wspólnota polityczna domagają się prawa do sprawczego decydowania. 
Ograniczenia miejskiego obywatelstwa skutkuje powstaniem stowarzyszeń aktywistycznych czy ruchów miejskich oraz „walkami” o dach nad głową i prawa do partycypacji. Te „zbuntowane” działania i ruchy, przybierają formy od alternatywnych propozycji do aktywnego i niekiedy radykalnego sprzeciwu, który nierzadko prowadzi do „powstań” czy „okupowania” przestrzeni miejskich.  
W ramach ćwiczeń terenowych będziemy się przyglądać przestrzeni miejskiej Belgradu jako przestrzeni realizacji miejskiego obywatelstwa. Spróbujemy zmapować „zbuntowane” działania, które podejmują obywatele i obywatelki roszczący sobie prawa do sprawczej partycypacji w miejskich politykach.   
Wybrane konteksty i badawcze:   
Wspólny projekt, realizowany w Belgradzie, bazuje na etnografii przestrzeni miejskich. W ramach szerszego tematu, studenci z Belgradu i Krakowa (we wspólnych „małych” grupach badawczych) będą przyglądać się miejskiemu obywatelstwu, w ramach którego powstają oddolne, nierzadko radykalne inicjatywy dotyczące prawa do partycypacji w politykach miejskich.   
Kontekstem badawczym będzie też wspólne prowadzenie badań i współpraca studentów etnologii i antropologii kulturowej z Krakowa i Belgradu. Istotnym zadaniem każdej z osób będzie prowadzenia dziennika terenowego, w którym ujęte – obok obserwacji, osobistych doznań i pozycjonowania w terenie, kwestii dotyczących teorii oraz metod – będą także uwagi i zapisy na temat wspólnie prowadzonych badań – współpraca oraz wzajemność, ale także i „konflikty” czy problemy. 
Metody: obserwacja uczestnicząca, obserwacja uczestnictwa, nieformalne rozmowy, wsparte analizą dyskursu publicznego oraz metody partycypacyjne i wizualne.

**

Tytuł: Życie codzienne na Podhalu. Między popularną - zmityzowaną wizją góralszczyzny a rzeczywistością
Prowadząca: dr hab. Stanisława Trebunia-Staszel
Miejsce: Spisz i Podhale
Termin: I połowa maja 2021

Badania koncentrować się będą wokół zagadnień związanych ze współczesnym życiem mieszkańców podhalańskich wsi. Głównym przedmiotem naszych etnograficznych zainteresowań będą codzienne zajęcia i problemy, z jakimi borykają się dziś mieszkańcy Podhala, z uwzględnieniem praktyk codzienności w okresie pandemii Covid-19. Uwzględnione zostaną także narracje dotyczące autoprezentacji. Co i jak dziś górale mówią o sobie? Jak postrzegają rodzimą tradycję? Jak widzą przyszłość swojego regionu i swojej kultury? Co najbardziej nurtuje współczesnych mieszkańców Podhala? Jakie wartości są dla nich najważniejsze? Wyłaniający się z danych empirycznych obraz stanowić będzie podstawę do analizy porównawczej z popularnym, ufundowanym na gruncie młodopolskich fascynacji Podhalem wizerunkiem góralszczyzny.  

**

Tytuł: Santa Lucia re quagghie. Aktualność święta
Prowadzący: dr Łukasz Sochacki
Miejsce: Syrakuzy
Termin wyjazdu: I połowa maja 2021
Termin spotkań organizacyjnych: kwiecień 2021

Święta patronackie na Sycylii stanowią ważny element konstruowania kulturowych tożsamości (indywidualnych i lokalnych). Ćwiczenia terenowe odbędą się w trakcie święta ku czci św. Łucji, która jest patronką Syrakuz. Tematyka ćwiczeń będzie dotyczyć aktualizacji treści i form religijnych związanych z kultem świętej Łucji w kontekście pandemii Covid-19, kryzysu migracyjnego, separatyzmu sycylijskiego, indywidualnych doświadczeń religijnych.
Podczas wyjazdu uczestnicy będą współpracować z wybranymi członkami Deputazione Capella di Santa Lucia a Siracusa – świeckiego bractwa organizującego święto, z którymi przeprowadzą wywiady biograficzne w języku angielskim. Oprócz tego od uczestników wyjazdu wymagane będzie prowadzenie dziennika badawczego, dokumentacja fotograficzna i dźwiękowa, prowadzenie obserwacji uczestniczącej i nieuczestniczącej