Zaproszenia

Cyfrowy świat: antropologia i technologia

Prof. dr hab. Dariusz Czaja
Zakład Teorii i Antropologii Kultury IEiAK UJ

„Cyfrowy świat. Antropologia i technologia”
Seminarium antropologiczne 2018/2019

Obecność techniki w życiu codziennym to jedna z najbardziej może rzucających się w oczy i najbardziej spektakularnych cech współczesnej kultury Zachodu. Technologiczne zastosowania odkryć naukowych przenikają niemal wszystkie dziedziny życia współczesnego (medycyna, bezpieczeństwo, telekomunikacja, archiwizacja). Osiągnięcia techniki są empiryczne, bezsporne i mierzalne. Żywiołową niechęć budzą jedynie pośród radykalnych konserwatystów (ci kontestują en bloc technologiczny zwrot świata zachodniego, co przypomina czasem XIX-wieczne diatryby przeciwko wynalazkowi kolei). Łatwość, z jaką świat techniki zaanektował różnorodne sfery naszego życia daje do myślenia. Technopol  (określenie Neila Postmana), czyli świat oparty na deifikacji techniki, to nade wszystko stan umysłu. Technika zmienia solidnie nasze relacje z rzeczywistością: zmysłową, psychiczną, duchową. Coraz częściej dostarcza nam  pojęć do opisu świata zewnętrznego i wewnętrznego.

Nie oznacza to wszakże, że mamy do czynienia z dziedziną neutralną aksjologicznie. Odwrotnie: reakcje na przyspieszenie technologiczne są mocno spolaryzowane. Stronnictwo postępowe wskazuje na pozytywne skutki rewolucji cyfrowej, widzi w niej szansę na rozwój kultury i polepszenie jakości życia (niektórzy poszukują w niej świeckiego zbawienia), stronnictwo konserwatywne z kolei sugeruje, że niekontrolowany rozrost techniki niszczy najbardziej żywotne źródła człowieczeństwa, podkopuje jej duchowe fundamenty. Pierwsi mówią o wyzwoleniu, jakie daje technika, drudzy snują czarne wizje cyfrowej apokalipsy.

Jedno nie ulega wątpliwości: fenomeny świata technologicznego są  także zjawiskami antropologicznymi, inaczej mówiąc, podlegają opisowi i rozumieniu w taki sam sposób, jak każde inne zjawisko kultury ze świata „przedcyfrowego”. Powiedziałbym mocniej: bez względu na to jak adekwatna i przekonująca jest wizja techniki jako świata „odhumanizowanego”, koniecznością wydaje się objęcie jej antropologiczną refleksją i odsłonięcie jej „ludzkiego” wymiaru. Technopol nie opisze sam siebie, potrzebuje antropologicznego „spojrzenia z oddali” (le regard éloigné Claude’a Levi-Straussa!), spojrzenia z zewnątrz, czyli zastosowania humanistycznych kategorii, które pozwolą nazwać to, czego zwykle nie obejmuje świadomość użytkownika nowych technologii. 

W tegorocznym seminarium proponujemy zdystansowane analizy i refleksje na temat techniki i technologicznych zastosowań. Będzie mowa m.in. o internetowym świecie, obrazie telewizyjnym, perspektywie drona, sztucznej inteligencji etc. Spróbujemy zderzyć ze sobą treści, który składają się na pojęcie anthropos i treści, które wypełniają pojęcie techne, a następnie zobaczyć, czy logie, które je uzupełniają, mają coś ze sobą wspólnego.

Spotkania będą odbywały się w Instytucie Etnologii i Antropologii Kulturowej UJ (ul. Gołębia 9, wejście od ul. św. Anny 6), raz w miesiącu, we wtorek (trzeci lub czwarty wtorek miesiąca) o godz. 18.00w sali numer 9. Spotkania zawsze będzie rozpoczynał blok filmowy (ok. 60 min.). Po kwadransie przerwy zapraszamy na wykład (45 min.), po którym przewidziana jest rozmowa z uczestnikami seminarium.

**

CZWARTE SPOTKANIE15 stycznia 2019, godz. 18:00

Goście
Piotr J. Fereński (Uniwersytet Wrocławski)
Rafał Nahirny (Uniwersytet Wrocławski)

Temat
"Czego pragną drony? Czyli o technologii, etyce i sztuce"

Abstrakt
Drony napawają nas lękiem, ale równocześnie są obiektem naszej fascynacji. Bezzałogowe statki latające wykorzystywano już podczas II wojny światowej, wojny Jom Kipur czy I wojny w Zatoce Perskiej. Jednak dopiero za sprawą modelu Predator, wyposażonego w pociski typu Hellfire klasy powietrze-ziemia, drony przedostały się do świadomości zbiorowej i okazały się, obok zdjęć z Abu Ghraib i fotografii więźniów z Guantanamo, jednym z symboli tocznej po 2001 roku wojny z terroryzmem. Obecnie drony służą jednak bardziej zróżnicowanym celom. Fotografowie i twórcy wideo chętnie eksperymentują z kompaktowymi kamerami rejestrującymi obraz w wysokiej rozdzielczości, entuzjaści dronów montują w domowych warsztatach kolejne modele wymieniając się za pośrednictwem Internetu radami i spostrzeżeniami. Są też drony popularnym prezentem świątecznym. Charakterystyczny dźwięk śmigieł wielowirnikowców możemy usłyszeć w trakcie spaceru w parku. W tym samym czasie aktywiści zastanawiają się, jak można wykorzystać drony w działaniach humanitarnych (np. podczas klęsk żywiołowych). Moda na latające maszyny wywoła przy tym niespodziewane skutki. Drony, które do niedawna kojarzyły się głównie z zagrożeniem przede wszystkim mieszkańcom Strefy Gazy, dziś w oczach zachodnich służb specjalnych są źródłem nowego ryzyka. Podczas styczniowego spotkania w ramach seminarium, zastanowimy się nad obecną i przyszłą rolą dronów, nad tym czy mamy do czynienia z kolejnymi nie-ludzkimi współaktorami lub hybrydami, których powiązań zewnętrznych i wewnętrznych jeszcze dobrze nie rozumiemy, ale też np. nad tym jak drony zmieniają współczesną sztukę (chodzi nie tylko o fotografię i produkcje wideo, ale i performance oraz działalność artystów krytycznie odnoszących się do sposobów wykorzystania dronów bojowych).

Polskie Towarzystwo Ludoznawcze

Serdecznie zapraszamy na noworoczne zebranie Polskiego Towarzystwa Ludoznawczego Oddział w Krakowie, które odbędzie się 14.01.2019 r. o godz. 16:30 w Muzeum Etnograficznym w Krakowie (Plac Wolnica 1). Podczas zebrania odczyt pt. "Moja ślóńsko suknia – projekt tożsamościowy i auto-etnograficzny" wygłosi dr hab. Grażyna Kubica.
 
"Moje wystąpienie będzie opisywać i analizować projekt autoetnograficzny towarzyszący projektowaniu i szyciu cieszyńskiego stroju. Przedsięwzięcie to zostało podjęte z powodów tożsamościowych i stanowi projekt zmodernizowania śląskiej sukni i dostosowania jej do współczesnej estetyki nie rezygnując z filozofii tego stroju. Autoetnografię rozumiem za Carolyn Ellis jako praktykę badawczą i pisarską „łączącą to, co autobiograficzne i osobiste, z tym, co kulturowe i społeczne“, opierającą się na emocjach, introspekcji, ucieleśnieniu i wyrażającą się w różnych konwencjach literackich. Ten mój osobisty tekst traktuję jako krytyczną interwencję w życie społeczne, polityczne i kulturowe."

Muzeum Katedralne na Wawelu

Zapraszamy do Muzeum Katedralnego na Wawelu. Z okazji 100 lecia odzyskania niepodległości została otwarta wystawa najcenniejszych zabytków Krakowskiej Kapituły Katedralnej. To wyjątkowa okazja żeby zobaczyć infułę św. Stanisława oraz insygnia koronacyjne królowej Jadwigi. Prezentowane są także niezwykłe archiwalia: Rocznik i kalendarz krakowski (1257-1266) z pierwszym spisem biskupów oraz Biblia komtura Laudera darowana katedrze przez Władysława Jagiełłę po bitwie pod Grunwaldem. Niewątpliwą atrakcją jest wystawiona po raz pierwszy po konserwacji korona królewicza Aleksandra Wazy pochowanego w Krakowie w roku 1635. Najcenniejsze archiwalia ze względów konserwatorskich będą eksponowane do 6.12.2018, cała wystawa potrwa do 14.04.2019.