"Diaspora - pamięć - miejsca"

W kwietniu 2019 roku do księgarń trafiła książka dr Patrycji Trzeszczyńskiej Diaspora - pamięć - miejsca. Ukraińcy z Polski z lat 80. XX wieku w Kanadzie. Studium etnograficzne (Kraków, Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego).

Prezentowana książka sytuuje się na styku antropologicznych badań nad pamięcią, migracjami i diasporami oraz badań nad emigracją z Polski w latach 80. XX wieku za ocean. Poświęcona jest doświadczeniu migracyjnemu i pamięci grupy ukraińskich emigrantów z Polski, którzy wyjechali do Kanady. Przedmiotem uwagi autorki są praktyki i narracje pamięci w diasporze, z którą zetknęli się migranci oraz ich łączność z Polską i Ukrainą. Śledzone w książce diasporyczne praktyki, idiomy, postawy i projekty oraz przejawy esencjalizowania w diasporach pozwalają na uchwycenie praktyk samopozycjonowania  się, zjawiska ruchomości granic diaspory oraz tego, jak oddolne definicje rozmijają się z praktyką kulturową bądź jak ją wzmacniają. Autorka rekonstruuje więc to, jak reprodukowane są treści i wzory pamięci kulturowej w ukraińskiej diasporze w Kanadzie oraz jak korespondują z nimi treści i wzory pamięci Ukraińców z Polski. Podstawą empiryczną jest materiał pochodzący z etnograficznych badań terenowych prowadzonych w Kanadzie w latach 2014-2016. Badania dotyczyły pamięci, ale analizie poddane zostały także wyobrażenia „ukraińskości”, znaczenia przypisywane migracji, diasporze, krajowi urodzenia, Ukrainie jako ojczyźnie wyobrażonej, domowi, granicom, państwom, kwestiom narodowym i etnicznym, a także relacje władzy i podporządkowania w kontekście tego, kto i w jaki sposób projektuje pamięć kulturową w diasporze, jak powstają i działają ukraińskie organizacje i jak stają się areną władzy i dominacji w zakresie środków, figur i dyskursów pamięci. Uwzględnione zostało również to jak płeć, pokolenie oraz rozłąka i oddalenie modelują owe wyobrażenia i znaczenia. Na przykładzie grupy Ukraińców z Polski autorka prezentuje fenomen pamięci migracyjnej oraz jej wpływ na kształtowanie się diaspor, jak również wpływ diaspory na podejmowanie praktyk i aktywności transnarodowych/transpaństwowych.

**

Temat badawczy można uznać za w pełni pionierski; jednocześnie książka Patrycji Trzeszczyńskiej wpisuje się w cykl badań zajmujących się emigracją obywateli polskich w latach PRL, zwłaszcza dwóch ostatnich dekadach funkcjonowania tzw. realnego socjalizmu, i dopełnia wiedzę o ówczesnych przemieszczeniach ludnościowych, ich tle i konsekwencjach. Odnaleźć tu można wiele wątków autoetnograficznych. Autorka nie unika tematów trudnych, pisze na przykład o problemach badawczych związanych z percepcją jej samej w niektórych środowiskach migrantów, postawach niechęci, budowaniu barier, i wykazuje się bardzo wysoką świadomością metodologiczną. Przeprowadzone badania to wysokiej próby nowoczesna etnografia, uwzględniająca najważniejsze trendy badawcze w antropologii i studiach migracyjnych ostatnich dekad. Książka stanowi istotny wkład w rozwój dyscypliny, którą reprezentuje autorka, a szerzej: interdyscyplinarnych/ multidyscyplinarnych studiów migracyjnych, wzbogaca wiedzę o procesach migracyjnych w kontekście transkontynentalnym, w których punktem wyjścia jest Polska. [dr hab. Jacek Schmidt, prof. UAM]

Książka imponuje wielością podjętych zagadnień, tropów, wielokrotnością „przesiewania” materiału empirycznego za pomocą zróżnicowanych narzędzi analitycznych. Patrycja Trzeszczyńska z wielką swobodą i pewnością siebie porusza się po terenie badawczym. Wynika to między innymi z czasu poświęconego badaniom oraz z jej gruntownego przygotowania do prowadzenia obserwacji społeczności kanadyjskich Ukraińców, dotychczasowej praktyki, w tym badań prowadzonych wśród polskich Ukraińców, sprawnego łączenia wiedzy antropologicznej z ukrainoznawczą. W rezultacie otrzymujemy pracę nie tylko przenikliwą, ale także dojrzałą, zakończoną interesującymi wnioskami. [dr hab. Jarosław Syrnyk, prof. UWr]

 

Biuletyn informacyjny