Przejdź do głównej treści

Widok zawartości stron Widok zawartości stron

Katedra Dziedzictwa i Teorii Muzealnictwa

Kierownik Katedry
Prof. dr hab. Janusz Barański

Pracownicy
Prof. dr hab. Jan Święch
Dr hab. Stanisława Trebunia-Staszel
Dr hab. Andrzej A. Zięba
Dr Katarzyna Maniak
Dr Jerzy Baradziej

Opis działalności

Katedra Antropologii Dziedzictwa i Teorii Muzealnictwa jest spadkobiercą jednostek funkcjonujących w ciągu ostatnich trzech dekad w Instytucie Etnologii i Antropologii Kulturowej UJ: Zakładu Etnografii Polski, Zakładu Etnologii Europy Środkowej, Zakładu Kultur Regionów, Zakładu Teorii Muzealnictwa i Dokumentacji Etnograficznej, Pracowni Dokumentacji i Informacji Etnograficznej oraz Podyplomowego Studium Muzeologicznego i Podyplomowych Studiów o Kulturach Regionów.

Problematyka dziedzictwa i muzealnictwa obecna była już w aktywności badawczej i dydaktycznej wskazanych zakładów, zajmujących się obszarami kulturowymi o skali narodowej, ponadnarodowej oraz regionalnej. Wyrazem tego w ciągu ostatnich trzydziestu lat są konferencje międzynarodowe (np. Międzynarodowa konferencja: Możliwość badań porównawczych w Karpatach w 2001 r., z udziałem etnologów i folklorystów z Cluj–Napoca, Bukaresztu oraz ze Lwowa) czy wymiana studentów w programie CEEPUS, trwająca od lat 1990. między Instytutem Etnologii i Antropologii Kulturowej UJ a jednostkami etnologii uniwersytetów min. w Pradze, Bratysławie, Brnie, Szegedzie, Zagrzebiu, Sofii, Bukareszcie. Na szczególną uwagę zasługuje tutaj aktywność samych studentów w organizacji zagranicznych wypraw badawczych, m.in. do Chorwacji, Rumunii, Ukrainy, Białorusi oraz organizacji konferencji międzynarodowych (np. w 2000 r. Międzynarodowej Konferencji Etnologicznej Mniejszości etniczne i narodowe w Europie środkowo-wschodniej, w której brali udział studenci z kilkunastu krajów Europy).

Zakład Teorii Muzealnictwa i Dokumentacji Etnograficznej można by uznać za bezpośredniego poprzednika Katedry. Od 2000 r. w jego ramach działa unikatowa komputerowa baza danych dotyczących kultury ludowej Karpat. Do jej rozwoju w znacznym stopniu przyczyniły się realizowane już w latach 1990. projekty badawcze finansowane min. przez Komitet Badań Naukowych. Kierownikiem Zakładu był prof. Czesław Robotycki, późniejszy wieloletni dyrektor Instytutu. Jego osoba warta jest szczególnego wskazania, ponieważ zakresem swojej działalności naukowej, formacją intelektualną i tematyką badawczą bodaj najbardziej wpłynął na kształt Katedry. 

Dokumentacyjna działalność Zakładu była zbieżna z aktywnością badawczą pozostałych zakładów, skupionych na regionach kulturowych Karpat polskich, ukraińskich, rumuńskich, na Bałkanach i Białorusi. Pracownicy podejmowali problematykę badawczą w zakresie regionalizmu, tożsamości kulturowej i regionalnej, społeczności lokalnej, tradycji kulturowej nie tylko poza granicami Polski, lecz również na jej terytorium, często w porozumieniu z lokalnymi samorządami (np. projekt badawczy Pamięć historyczna mieszkańców społeczności lokalnej realizowany we współpracy z samorządem gminy Borzęcin). Dorobek wskazanych badań przyczynił się w znacznym stopniu do utworzenia w 2007 r. Podyplomowych Studiów o Kulturach Regionów, funkcjonujących przez kolejnych kilka lat.

Na osobną uwagę zasługuje Podyplomowe Studium Muzeologiczne, reaktywowane w 2000 roku przez prof. dr Jana Święcha, które umożliwia kontynuację edukacji w zakresie muzealnictwa ogólnego. Prof. J. Święch to druga osobowość intelektualna godna wskazania, która w głównej mierze przyczyniła się do ukształtowania profilu tematycznego i badawczego Katedry. Działalność edukacyjna to nie jedyny aspekt zainteresowań muzeologicznych pracowników Instytutu, czego wyrazem jest np. uczestnictwo w projekcie Muzeobranie Małopolskiego Instytutu Kultury (we współpracy z Muzeum Etnograficznym w Krakowie i Muzeum Okręgowym w Tarnowie). 

Powyższy dorobek badawczy, dydaktyczny i organizacyjny złożył się w znacznym stopniu na współczesny profil Katedry, czego wyrazem jest aktywność jej członków.

Prof. Dr hab. Jan Święch, były wieloletni dziekan Wydziału Historycznego UJ, zajmuje się architekturą wiejską w Polsce i Europie oraz muzealnictwem etnograficznym ze szczególnym uwzględnieniem muzeów na wolnym powietrzu. Prowadzi kursy z zakresu wprowadzenia do muzealnictwa, kolekcjonerstwa, wystawiennictwa, budownictwa wiejskiego w Polsce i jego ochrony, antropologicznych aspektów ochrony budownictwa wiejskiego i sztuki nieprofesjonalnej. Oprócz reaktywacji wspomnianego Podyplomowego Studium Muzeologicznego jest również autorem koncepcji i programu Kujawsko-Dobrzyńskiego Parku Etnograficznego w Kłóbce oraz scenariuszy 56. wystaw stałych i czasowych w kilkunastu polskich muzeach. Za swoją działalność został uhonorowany min. Złotym Medalem „Zasłużony Kulturze Gloria Artis”. Jest przewodniczącym licznych Rad Muzealnych.

Prof. Dr hab. Janusz Barański, kierownik Katedry Antropologii Dziedzictwa i Teorii Muzealnictwa, zajmuje się głównie dziedzictwem kulturowym społeczności lokalnych, w szczególności kulturą regionalną Polskiego Spisza (aktualnie realizowany grant NCN Spiska metakultura regionalna). Do jego zainteresowań należy również: kultura codzienności, estetyka antropologiczna i muzeologia antropologiczna. Prowadzi kursy z zakresu wstępu do etnologii, wybranych problemów antropologii społeczno-kulturowej, estetyki antropologicznej, metodologii badań etnograficznych, teorii kultury, przedmiotu muzealnego oraz historii kultury polskiej dla studentów Erasmusa. Jest przewodniczącym rady naukowej Zeszytów Naukowych UJ „Prace Etnograficzne”.

Dr hab. Stanisława Trebunia-Staszel, dyrektor Instytutu Etnologii i Antropologii Kulturowej oraz kierownik Podyplomowego Studium Muzeologicznego, zajmuje się etnologią regionów karpackich, w tym kulturą regionalną Podhala (m.in. podhalańską modą, folklorem, obrzędowością rodzinną, procesami tożsamościowymi). Prowadziła badania m.in. w Rumunii (Maramures) i na pograniczu polsko-słowackim. Ostatnio jej zainteresowania badawcze koncentrują się wokół antropologii wojny i pamięci. W latach 2014-2016 kierowała projektem badawczym NCN: Górale Podhalańscy w nazistowskich koncepcjach narodowościowych i etnopolityce w świetle dokumentów Sektion Rassen- und Volkstumsforschung IDO. Prowadzi kursy z zakresu teorii i praktyki muzealnej, sztuki ludowej oraz metodyki badań etnograficznych. Jest redaktorem naczelnym Zeszytów Naukowych UJ „Prace Etnograficzne” oraz „Almanachu Nowotarskiego”. 

Dr hab. Andrzej A. Zięba zajmuje się historią etniczną i tożsamością etniczną, migracjami, historią i kulturą Ormian oraz kulturą ukraińską. Prowadzi kursy z zakresu dziedzictwa kulturowego mniejszości religijnych i etnicznych, archiwistyki i metod badań historycznych oraz etnologii Europy Wschodniej. Jest dyrektorem Ośrodka Badań nad Kulturą Ormiańską w Polsce i wiceprzewodniczącym Komisji Wschodnioeuropejskiej Polskiej Akademii Umiejętności. Jest również kierownikiem aktualnie realizowanego grantu NPRH Encyklopedia Ormian polskich.

Dr Jerzy Baradziej zajmuje się metodologią nauk społecznych, perspektywą etosową, tożsamością jednostki w społeczeństwie tradycyjnym i nowoczesnym, dziedzictwem cywilizacji chrześcijańskiej. Prowadzi kursy z zakresu wprowadzenia do nauk społecznych, teorii i historii cywilizacji, antropologii ekonomicznej, perspektywy kulturowej w badaniach organizacji, antropologii dramatu, etnometodologii, perspektywy etosowej, zaangażowania vs neutralności humanistów. Pełni funkcję koordynatora ds. jakości kształcenia przy Dziekanie Wydziału Historycznego i w Instytucie Etnologii i Antropologii Kulturowej.

Dr Katarzyna Maniak zajmuje się dziedzictwem pracy, muzealnictwem, praktyką kuratorską, antropologią sztuki. Bada formy instytucjonalizacji kultury, aktywizm muzeów oraz społeczne oddziaływanie dziedzictwa. Jest kierowniczką projektu badawczego Tezaurus dziedzictwa pracy. Pilotaż współpracy z Muzeum Inżynierii Miejskiej w Krakowie (IDUJ POB Heritage), współrealizatorką projektu dotyczącego postkonfliktowego dziedzictwa na Ziemiach Północnych i Zachodnich (NCN Sonata) oraz wykonawczynią w kilku innych projektach (m.in. w grancie Museuropa. Local Museums and European Identities: Heritage as a Practice of Belonging in Europe, finansowanym przez Una Europa seed funding oraz Transmitting Contentious Cultural Heritages with the Arts: From Intervention to Co Production, Horyzont 2020). Jest przewodniczącą Sekcji Muzeologicznej Polskiego Towarzystwa Ludoznawczego.